{"id":1949,"date":"2025-07-07T17:22:21","date_gmt":"2025-07-07T17:22:21","guid":{"rendered":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/?p=1949"},"modified":"2025-07-07T17:30:20","modified_gmt":"2025-07-07T17:30:20","slug":"canal-principal-de-la-media-luna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/?p=1949","title":{"rendered":"CANAL PRINCIPAL DE LA MEDIA LUNA"},"content":{"rendered":"\n<p>El Canal Principal de la Media Luna tiene una historia clave en el siglo XX. En 1929, el Gobierno Federal federaliz\u00f3 las aguas del manantial &#8220;La Media Luna&#8221;, despojando a los municipios de Ciudad Fern\u00e1ndez y Rioverde de sus derechos de propiedad. En 1930, se le encarg\u00f3 a Don Amando Alvarado gestionar la recuperaci\u00f3n de estos derechos, lo que logr\u00f3 despu\u00e9s de a\u00f1os de gestiones y pruebas de que la Declaratoria #159 se basaba en errores.<\/p>\n\n\n\n<p>En 1933, con el apoyo del General Saturnino Cedillo, Alvarado logr\u00f3 que el Secretario de Agricultura considerara la derogaci\u00f3n de la declaratoria. Tras inspecciones que demostraron que el manantial no cumpl\u00eda con los requisitos para ser propiedad nacional, en 1935 el Presidente de la Rep\u00fablica revoc\u00f3 la declaratoria. Este acuerdo fue publicado en marzo de 1936, devolviendo las aguas del manantial a los municipios de Ciudad Fern\u00e1ndez y Rioverde, beneficiando a los vecinos de ambas localidades.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>La historia del Canal Principal de la Media Luna es un ejemplo de la importancia de la&nbsp;perseverancia y la lucha por los derechos de propiedad de recursos naturales fundamentales.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Fuente: Archivo Hist\u00f3rico CDFDZ<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure data-wp-context=\"{&quot;imageId&quot;:&quot;6a0b24a58c7e8&quot;}\" data-wp-interactive=\"core\/image\" data-wp-key=\"6a0b24a58c7e8\" class=\"wp-block-image size-large wp-lightbox-container\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" data-wp-class--hide=\"state.isContentHidden\" data-wp-class--show=\"state.isContentVisible\" data-wp-init=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on--click=\"actions.showLightbox\" data-wp-on--load=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on-window--resize=\"callbacks.setButtonStyles\" data-id=\"1951\" src=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-2-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1951\" srcset=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-2-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-2-300x225.jpeg 300w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-2-768x576.jpeg 768w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-2.jpeg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\taria-label=\"Agrandar\"\n\t\t\tdata-wp-init=\"callbacks.initTriggerButton\"\n\t\t\tdata-wp-on--click=\"actions.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"state.imageButtonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"state.imageButtonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n<figure data-wp-context=\"{&quot;imageId&quot;:&quot;6a0b24a58d67e&quot;}\" data-wp-interactive=\"core\/image\" data-wp-key=\"6a0b24a58d67e\" class=\"wp-block-image size-large wp-lightbox-container\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"464\" data-wp-class--hide=\"state.isContentHidden\" data-wp-class--show=\"state.isContentVisible\" data-wp-init=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on--click=\"actions.showLightbox\" data-wp-on--load=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on-window--resize=\"callbacks.setButtonStyles\" data-id=\"1952\" src=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-1024x464.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1952\" srcset=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-1024x464.jpeg 1024w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-300x136.jpeg 300w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM-768x348.jpeg 768w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.20.02-AM.jpeg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\taria-label=\"Agrandar\"\n\t\t\tdata-wp-init=\"callbacks.initTriggerButton\"\n\t\t\tdata-wp-on--click=\"actions.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"state.imageButtonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"state.imageButtonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure data-wp-context=\"{&quot;imageId&quot;:&quot;6a0b24a58fe54&quot;}\" data-wp-interactive=\"core\/image\" data-wp-key=\"6a0b24a58fe54\" class=\"wp-block-image size-large wp-lightbox-container\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"464\" data-wp-class--hide=\"state.isContentHidden\" data-wp-class--show=\"state.isContentVisible\" data-wp-init=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on--click=\"actions.showLightbox\" data-wp-on--load=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on-window--resize=\"callbacks.setButtonStyles\" data-id=\"1953\" src=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-1-1024x464.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1953\" srcset=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-1-1024x464.jpeg 1024w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-1-300x136.jpeg 300w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-1-768x348.jpeg 768w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-1.jpeg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\taria-label=\"Agrandar\"\n\t\t\tdata-wp-init=\"callbacks.initTriggerButton\"\n\t\t\tdata-wp-on--click=\"actions.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"state.imageButtonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"state.imageButtonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n\n\n\n<figure data-wp-context=\"{&quot;imageId&quot;:&quot;6a0b24a590aba&quot;}\" data-wp-interactive=\"core\/image\" data-wp-key=\"6a0b24a590aba\" class=\"wp-block-image size-large wp-lightbox-container\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" data-wp-class--hide=\"state.isContentHidden\" data-wp-class--show=\"state.isContentVisible\" data-wp-init=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on--click=\"actions.showLightbox\" data-wp-on--load=\"callbacks.setButtonStyles\" data-wp-on-window--resize=\"callbacks.setButtonStyles\" data-id=\"1954\" src=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1954\" srcset=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-300x225.jpeg 300w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM-768x576.jpeg 768w, https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/WhatsApp-Image-2025-07-07-at-11.21.35-AM.jpeg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\taria-label=\"Agrandar\"\n\t\t\tdata-wp-init=\"callbacks.initTriggerButton\"\n\t\t\tdata-wp-on--click=\"actions.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"state.imageButtonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"state.imageButtonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>El Canal Principal de la Media Luna tiene una historia clave en el siglo XX. En 1929, el<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-1949","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-parajes-turisticos"],"featured_image_urls":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","morenews-featured":"","morenews-large":"","morenews-medium":""},"author_info":{"info":["admin"]},"category_info":"<a href=\"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/?cat=52\" rel=\"category\">Parajes Tur\u00edsticos<\/a>","tag_info":"Parajes Tur\u00edsticos","comment_count":"0","uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false,"morenews-featured":false,"morenews-large":false,"morenews-medium":false},"uagb_author_info":{"display_name":"admin","author_link":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/?author=3"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"El Canal Principal de la Media Luna tiene una historia clave en el siglo XX. En 1929, el","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1949","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1949"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1949\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1959,"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1949\/revisions\/1959"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1949"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1949"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turismo.cdfdz.gob.mx\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1949"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}